“Of ik die nacht een man kon verplegen die thuis wilde sterven, was de vraag toen ik om vijf uur ’s middags een telefoontje kreeg van de Thuiszorg in Doetinchem. Ik werkte in die tijd – ruim twintig jaar geleden alweer – als oproepkracht in de wijkverpleging in de Gelderse Achterhoek. Die avond begaf ik mij naar een pachtboerderij tussen Ruurlo en Zelhem, waar de man woonde. Toen ik door de achterdeur binnenkwam, trof ik hem aan in een soort luie stoel, want op bed liggen deed hem te veel pijn. Om de pijn wat te dempen, kreeg hij via een infuus gedoseerd morfine toegediend. Hij zal een jaar of 65 zijn geweest. Een aardige, vrijgezelle man die woonde in de boerderij die van zijn ouders was geweest. Hij was nierpatiënt en zo ziek dat de artsen geen toekomst meer voor hem zagen. Daarop gaf hij aan dat hij wilde stoppen met de nierdialyse om te kunnen sterven in de omgeving waar hij was opgegroeid. Eigenlijk wilden zijn artsen hem niet laten gaan omdat hij aan de dialyse moest. Uiteindelijk werd het hem toch gegund om thuis zijn laatste levensdagen door te brengen, in de omgeving waaraan hij zoveel dierbare herinneringen bezat.”

Wandeling
“Nadat we hadden kennisgemaakt, vertelde hij het fijn te vinden dat ik gekomen was. Vervolgens legde hij uit waar de gebruiksaanwijzing van het apparaat met de doseerspuit lag, zodat ik de morfinedosering eventueel kon opvoeren als hij een seintje gaf. Wat een wilskracht! Ik raak nog steeds ontroerd als ik eraan denk. Dit was nou echte zelfzorg zoals die nog steeds niet wordt geaccepteerd als je de huidige discussies over zelfbeschikking volgt.
Ik ben de hele nacht bij hem blijven zitten. Tot hij vroeg of ik een wandeling met hem wilde maken naar de school waarop hij als kind had gezeten. Tegen de ochtend gingen we naar buiten, met infuus en al. Samen zagen we de zon opkomen – het was zomer en het werd al heel vroeg licht. Voorzichtig schuifelden we naar zijn oude school, inmiddels een woonhuis geworden. Ondertussen vertelde hij heel openhartig over zijn leven. Over hoe belangrijk de school voor hem was geweest. Over hoe hij na een jeugd in armoede ervoor had gekozen om geen boer te worden, omdat hij inzag dat je als pachtboer nauwelijks kon rondkomen. Toch was hij altijd enorm verknocht gebleven aan de boerderij en de plek waar hij was opgegroeid. Het was alsof hij in die laatste dagen van zijn leven nog zo veel mogelijk wilde verwerken van zijn eigen verleden. Hij vertelde ook hoe belangrijk hij het vond dat ik samen met hem die weg naar zijn oude school wilde afleggen. Dat raakte me enorm. Ik besefte: ik maak hier iets heel bijzonders mee.”

Dankbaar
“Twee nachten ben ik bij hem geweest, twee keer maakten we de wandeling. De dag erna is hij overleden. En hoezeer ik ook mijn best deed om de verpleegkundige te pakken te krijgen die hem gevonden heeft, ze was niet meer te traceren. Dat vond ik heel, heel erg. Nog steeds denk ik regelmatig aan deze man. Met een enorme wilskracht regisseerde hij zijn eigen levenseinde. Iets waar ik helemaal achter kan staan. Ik ben blij en dankbaar dat ik hem als verpleegkundige in die laatste dagen heb mogen begeleiden.”

Dit artikel verscheen eerder in V&VN Magazine augustus 2010